Strona główna Endokrynologia Za dużo hormonów męskich u kobiet

Za dużo hormonów męskich u kobiet

0
5

Skąd się biorą androgeny u kobiet

Powszechnie wiadomo, że androgeny, czyli hormony męskie, w tym ich główny przedstawiciel- testosteron, u mężczyzn wydzielany jest przez jądra. To w takim razie skąd w organizmie kobiety biorą się androgeny, skoro przecież nie ma jąder? Okazuje się, że hormony te produkowane są przez jajniki i nadnercza, w postaci testosteronu i androstendionu, który z kolei w tkankach obwodowych (mięśnie, wątroba, tkanka tłuszczowa) ulega konwersji do testosteronu. Oczywiście stężenia całkowitego testosteronu we krwi są znacząco niższe u kobiet niż u mężczyzn, wynosząc 0,69-2,77 nmol/l (0,2-0,8 ng /ml). Stężenia androstendionu u kobiet wynoszą 0,5-2,5 ng/ml.

Po co w ogóle hormony męskie kobiecie

Fizjologiczne działanie androgenów u kobiet to przede wszystkim korzystny wpływ na: metabolizm (gospodarkę węglowodanową i tłuszczową), kości (pobudzanie kościotworzenia, hamowanie resorpcji tkanki kostnej), czy mięśnie (nasilenie syntezy białek). Androgeny powodują również wzrost libido oraz działają przeciwdepresyjnie. Pozytywnie wpływają również na skórę, powodując pobudzenie syntezy kolagenu w skórze, rozszerzają naczynia krwionośne, a jeśli chodzi o działanie miejscowe w obrębie narządu rodnego, korzystnie wpływają na nabłonek pochwy. 

Jakie objawy sugerują nadmiar hormonów męskich u kobiety

Do charakterystycznych objawów nadmiaru androgenów należą przede wszystkich:

  • Hirsutyzm, czyli wzrost włosów u kobiet w okolicach androgenozależnych (typ męski owłosienia: twarz, klatka piersiowa, kresa biała, dolna część pleców, pośladki, wewnętrzna część ud). Występuje on u 5-15% kobiet w wieku reprodukcyjnym. Należy odróżnić hirsutyzm od hipertrichozy, czylinadmiernego wzrostu włosów na całym ciele, niezależnie od płci, nie wynikającego z nadmiaru androgenów, lecz występującego dziedzicznie lub zależnego od stosowanych leków.
  • Trądzik, łojotok, przetłuszczanie się włosów
  • Wypadanie włosów, prowadzące do łysienia typu męskiego („zakola”, przerzedzenie włosów na czubku głowy)
  • Zaburzenia miesiączkowania, głównie o typie rzadkich miesiączek
  • Problemy z zajściem w ciążę
  • Zachowania agresywne.

Pojawiające się cechy wirylizacji, do których należy zmiana budowy ciała na typ męski (zmniejszenie i zwiotczenie gruczołów piersiowych, nadmierny przerost mięśni, głownie obręczy barkowej), obniżenie barwy głosu czy przerost łechtaczki, zwłaszcza pojawiające się w krótkim okresie czasu, świadczą o wysokim poziomie androgenów i sugerują diagnostykę w kierunku guza wydzielającego te hormony.

Nadmiar testosteronu jest przyczyną zaburzeń metabolicznych, w tym zaburzeń gospodarki tłuszczowej (dyslipidemia) i wzrost insulinooporności; zwiększa poza tym ryzyko raka piersi i zachorowalność na choroby sercowo-naczyniowe. 

Co może być przyczyną zbyt wysokiego stężenia androgenów u kobiet

W przypadku podejrzenia zbyt wysokiego stężenia hormonów męskich u kobiet, czyli hiperandrogenizmu, w pierwszej kolejności należy wykluczyć inne, częściej występujące zaburzenia hormonalne, które mogą być przyczyną wyżej wymienionych dolegliwości. Należy wykluczyć zaburzenia czynności tarczycy (ocena TSH) i nadmierne wydzielanie prolaktyny, a w przypadku podejrzenia przedwczesnego wygasania czynności jajników zbadać poziom hormonu folikulotropowego (FSH). Kolejnym badaniem jest ocena stężenia całkowitego testosteronu. Nie zawsze stężenie testosteronu jest znacznie podwyższone, ginekolog czy endokrynolog na podstawie badania testosteronu całkowitego i białka wiążącego hormony płciowe (SHBG) wylicza tzw. wskaźnik wolnych androgenów, i na tej podstawie jest w stanie ocenić nasilenie zaburzeń hormonalnych. Badanie tzw. wolnego testosteronu nie jest zalecane.

W wieku rozrodczym najczęstszą przyczyną nadmiaru androgenów u kobiet jest zespół policystycznych jajników (PCOS- ang. PolyCystic Ovarian Syndrome), który dotyczy nawet do 10% kobiet. PCOS jest przyczyną hirsutyzmu w 72%. Dla tego zespołu, oprócz wcześniej wymienionych- nadmiernego owłosienia, trądziku czy wypadania włosów typu męskiego- charakterystyczne są zaburzenia miesiączkowania o typie nieregularnych miesiączek czy długich cykli miesiączkowych, a dodatkowo obraz jajników policystycznych w badaniu ultrasonograficznym. Często, zwłaszcza u kobiet otyłych, kojarzy się z insulinoopornością, hiperinsulinemią (nadmiernym stężeniem insuliny), a nawet cukrzycą typu 2. 

W około 23% przypadków przyczyną hirsutyzmu jest tzw. hirsutyzm idiopatyczny, a więc o nieznanym czynniku etiologicznym. Charakteryzują go prawidłowe poziomy androgenów, regularne miesiączki, rodzinne występowanie, a wynika prawdopodobnie z nadmiernej aktywności alfa reduktazy w skórze, która przekształca miejscowo testosteron w silniej działający androgen- dihydrotestosteron. 

1-10% przypadków to tzw. późnoujawniający się wrodzony przerost nadnerczy, charakteryzujący się podwyższonym poziomem 17-hydroksyprogesteronu. Inne przyczyny to: hiperandrogenizm nadnerczowy, z podwyższonym stężeniem siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEAS) czy zespół Cushinga, z podwyższonym poziomem kortyzolu, któremu zazwyczaj towarzyszą inne zaburzenia, takie jak łatwe siniaczenie, świeże rozstępy, otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, twarz o typie „księżyca w pełni” czy tzw. bawoli kark. 

Oczywiście nie należy zapominać, że nadmiar androgenów może być spowodowany przez przyjmowane leki, w tym steroidy anaboliczne, niektóre leki stosowane w leczeniu padaczki (np. kwas walproinowy) czy- dawniej- endometriozy (np. danazol).

W okresie około- i pomenopauzalnym, kiedy dochodzi do znacznego obniżenia wydzielania estrogenów, w związku z ustaniem czynności jajników, powstaje tzw. względny nadmiar androgenów (tzn. jest mało zarówno estrogenów, jak i androgenów, ale spadek estrogenów jest większy, w związku z czym mogą pojawić się objawy nadmiaru androgenów).  Wówczas- obok objawów przekwitaniowych spowodowanych niedoborem estrogenów (m.in. uderzenia gorąca, zlewne poty, kołatania serca, nerwowość) pojawiają się inne, w tym: 

– wiotczenie i obniżone nawodnienie skóry, 

– wypadanie i przerzedzenie włosów 

– nadmierna uogólniona potliwość

– nadmierne owłosienie (najczęściej włosy na brodzie, wąsik).

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentki, u których objawy hiperandrogenizmu narastają w krótkim czasie, a dodatkowo towarzyszy im obniżenie głosu, powiększenie łechtaczki (powyżej 1,5 x 2,5 cm), zmiana budowy ciała (rozrost obręczy barkowej), czyli objawy wirylizacji, bo najczęściej kojarzą się z guzami wydzielającymi hormony męskie (androgeny). Nie wszystkie guzy są złośliwe i szybkie wdrożenie leczenia operacyjnego pozwala na całkowite wyleczenie, choć zwlekanie ze zgłoszeniem na konsultację lekarską może spowodować, że niektóre powstałe zmiany (głos, rozrost łechtaczki) będą nieodwracalne. 

Jak leczyć hiperandrogenizm

W każdym przypadku, kiedy możliwe jest leczenie przyczynowe, jest ono wdrażane. W przypadku przyczyn takich jak zaburzenia czynności tarczycy, nadnerczy (zespół Cushinga)  czy hiperprolaktynemia, należy w pierwszej kolejności je wyrównać. Leczenie operacyjne wdraża się w przypadku stwierdzenia guzów wydzielających androgeny. U kobiet w wieku pomenopauzalnym ze względnym nadmiarem androgenów rozwiązaniem jest wdrożenie terapii estrogenowej, która dodatkowo zmniejsza występowanie objawów przekwitaniowych. 

W przypadku zespołu policystycznych jajników, oprócz modyfikacji stylu życia (dieta aktywność fizyczna), szczególnie w przypadku kobiet otyłych, celem zmniejszenia stężenia androgenów stosuje się- przy uwzględnieniu przeciwwskazań- dwuskładnikowe leki antykoncepcyjne, czasem z dołączeniem leków działających antyandrogenowo. Leki te mają działanie teratogenne (mogące uszkodzić płód), w związku z tym u kobiet aktywnych seksualnie konieczne jest zawsze stosowanie skutecznej antykoncepcji (czyli nie praktykuje się raczej ich stosowania pojedynczo).

U wszystkich pacjentek, a zwłaszcza cierpiących na tzw. hirsutyzm idiopatyczny, pozostają metody mechanicznego usuwania niechcianego owłosienia, a do trwałych metod zalicza się epilację z użyciem laserów. 

Hashtagi: hiperandrogenizm, androgeny, testosteron, hirsutyzm, hipertrychoza, trądzik, wypadanie włosów, łysienie, PCOS, zespół policystycznych jajników, wrodzony przerost nadnerczy

BRAK KOMENTARZY

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Zostaw komentarz
Imię